Class 7 Sanskrit Chapter 7 Question Answer ईशावास्यम् इदं सर्वम्

Practicing these RBSE Class 7 Sanskrit Deepakam Solutions and Class 7th Sanskrit Chapter 7 ईशावास्यम् इदं सर्वम् Question Answer improves confidence in the subject.

Sanskrit Class 7 Chapter 7 Question Answer ईशावास्यम् इदं सर्वम्

ईशावास्यम् इदं सर्वम् Class 7 Question Answer

Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 7 Question Answer

वयम् अभ्यासं कुर्मः

प्रश्न 1.
अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु –
(क) दैत्यराजः कः ? …………………………..
(ख) के हिरण्यकशिपुं ध्यायन्ति ? …………………………..
(ग) किं देवेभ्यः न दास्यन्ति ? ………………………………
(घ) कस्य दलनेन अपि सः जीवति ? ………………………..
(ङ) राक्षसाः कुतः प्रह्लादं पातितवन्तः ? ………………………………
(च) हिरण्यकशिपुः कस्मात् वरं प्राप्तवान् ? ………………………………
(छ) हरिः कुत्र अस्ति इति कः वदति ?
उत्तरम्:
(क) हिरण्यकशिपुः
(ख) जना:
(ग) यज्ञभागादिकम्
(घ) गजस्य
(ङ) उत्तुङ्गशिखरात्
(च) ब्रह्मदेवात्
(छ) हिरण्यकशिपुः ।

प्रश्न 2.
अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखन्तु –

(क) के भीताः तिष्ठन्ति ?
(ख) प्रह्लादः अहर्निशं किं करोति ?
(ग) प्रह्लादं कथं समुद्रे क्षिप्तवन्तः ?
(घ) नृसिंहः कथं बहिः आगच्छति ?
(ङ) हिरण्यकशिपुः केन स्तम्भं भक्ष्यामि इति वदति ?
उत्तरम्:
(क) सुराः, असुराः, यक्ष- गन्धर्व – किन्नराः सर्वे हिरण्यकशिपोः भीताः तिष्ठन्ति ।
(ख) प्रह्लादः अहर्निशं नारायणस्य नाम स्मरणं करोति ।
(ग) राक्षसाः प्रह्लादं समुद्रे क्षिप्तवन्तः ।
(घ) नृसिंहः स्तम्भं भित्वा बहिः आगच्छति ।
(ङ) हिरण्यकशिपुः खड्गेन स्तम्भं भक्ष्यामि इति वदति ।

प्रश्न 3.
उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु –

उत्तराणि:

प्रश्न 4.
उदाहरणानुसारं रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु –


उत्तराणि:
(क) कः आगच्छति?
(ख) के सर्वे भीताः भविष्यन्ति ?
(ग) दैत्यराजः केन खड्गेन प्रहरति?
(घ) अहं कं मारयिष्यामि ?
(ङ) तातः हरिस्तु कुत्र अस्ति ?
(च) कस्य विषये वक्तुम् इच्छति ?
(छ) नरसिंह: कै: हिरण्यकशिपुं मारितवान् ?

प्रश्न 5.
अधः प्रदत्तेषु रिक्तस्थानेषु तृतीया – विभक्त्यन्तानि रूपाणि लिखन्तु –
(क) अहं मम ……………………….. (खड्ग ) स्तम्भं भक्ष्यामि ।
(ख) प्रह्लादः गजस्य ……………………….. (पददलन) अपि जीवति ।
(ग) सर्वे जनाः ………………………. (नारायण) अनुगृहीताः ।
(घ) ……………………… (निजनख) तव वक्ष:स्थलं विदीर्य मारयिष्यामि ।
(ङ) बालिका: ……………………… ( शिक्षिका) सह चर्चां कुर्वन्ति ।
उत्तराणि:
(क) खड्गेन
(ख) पददलेन
(ग) नारायणेन
(घ) निजनखैः
(ङ) शिक्षिकया

प्रश्न 6.
उदाहरणानुसारं संयोज्य लिखन्तु –

उत्तराणि:
(क) रमेश:
(ख) सुरेश्वरः
(ग) नागेन्द्रः
(घ) गजेन्द्र:
(ङ) मातेव
(च) रामेति
(छ) परोपकारः
(ज) ममोपरि
(झ) सूर्योदय:
(ञ) रामेणोक्तम्
(ट) तस्योपरि

प्रश्न 7.
उदाहरणानुसारं वाक्यानि वर्तमानकालतः भविष्यत् काले परिवर्तयन्तु-

उत्तराणि:
(क) सा आपणं गमिष्यति ।
(ख) रमा क्रीडाङ्गणे क्रीडिष्यति ।
(ग) बालाः फलानि खादिष्यन्ति ।
(घ) ता: योगासनं करिष्यन्ति ।
(ङ) अहं नित्यं पठिष्यामि ।
(च) त्वं कस्मिन् विषये वदिष्यसि ?
(छ) आवां पाठं लेखिष्यावः ।
(ज) यूयं शालां गमिष्यथ ।
(झ) ते बालिके वैद्ये भविष्यतः ।
(ञ) वयं श्लोकान् स्मरिष्यामः ।

प्रश्न 8.
उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु –

उत्तराणि

Class 7 Sanskrit Chapter 7 ईशावास्यम् इदं सर्वम् Question Answer

शब्दार्थ – मेलनम्-

प्रश्न 1.
अधोलिखितशब्दानां समक्षं प्रदत्तैः अर्थैः सह उचितमेलनं कुरुत-
शब्दाः — अर्थाः
(i) यज्ञभागः — निश्चयेन
(ii) आराधनम् — अहोरात्रम्
(iii) अहर्निशम् — हविः
(iv) भासि — पूजनम्
(v) बाढम् — प्रतीयसे
उत्तरम्:
शब्दाः — अर्थाः
(i) यज्ञभागः — हविः
(ii) आराधनम् — पूजनम्
(iii) अहर्निशम् — अहोरात्रम्
(iv) भासि — प्रतीयसे
(v) बाढम् — निश्चयेन

अतिलघूत्तरात्मक प्रश्ना:-

प्रश्न 1.
एकपदेन उत्तरत-
(i) कः स्वात्मानम् अमरः मन्यते स्म ?
(ii) प्रह्लादः कस्य पुत्रः आसीत्?
(iii) प्रह्लादः अहर्निशं कस्य गुणगानं करोति स्म ?
(iv) होलिका कस्य नेत्रयोः पट्टिकां बध्नाति ?
(v) कस्य कृपया प्रह्लादः रक्षितः भवति ?
उत्तराणि:
(i) हिरण्यकशिपु:,
(ii) हिरण्यकशिपोः,
(iii) हरे:,
(iv) प्रह्लादस्य,
(v) नारायणस्य ।

लघूत्तरात्मक प्रश्ना:-

प्रश्न: – पूर्णवाक्येन उत्तरत-

प्रश्न (i).
कस्मात् कारणात् अग्निः होलिकाम् एव ज्वालयति ?
उत्तरम्:
ब्रह्मणः वरस्य दुरुपयोगकारणात् अग्निः होलिकाम् एव ज्वालयति ।

प्रश्न (ii).
होलिका किं कुर्वती प्राणान् त्यजति ?
उत्तरम्:
होलिका अग्निदाहात् आर्तनादं कुर्वती प्राणान् त्यजति ।

प्रश्न (iii).
कस्य दलनेन अपि प्रह्लादः न मृतः ?
उत्तरम्:
गजस्य पद-दलनेन अपि प्रह्लादः न मृतः ।

प्रश्न (iv).
नृसिंह: हिरण्यकशिपुं कदा कथं च कर्षति ?
उत्तरम्:
नृसिंह: हिरण्यकशिपुं सन्ध्याकाले केशेषु गृहीत्वा कर्षति ।

प्रश्न (v).
‘ईश्वरः सर्वत्र अस्ति’ इति कः दर्शितवान् ?
उत्तरम्:
‘ ईश्वरः सर्वत्र अस्ति’ इति बालः प्रह्लादः दर्शितवान् ।

प्रश्न- निर्माणम्-

प्रश्न 1.
रेखांङ्कितपदानि अधिकृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत-
(i) प्रह्लादः विष्णोः परमभक्तः आसीत् ।
(ii) हिरण्यकशिपुः त्रिलोकस्य अधिपतिः आसीत् ।
(iii) हिरण्यकशिपुः स्वात्मानं सर्वशक्तिमान् मन्यते स्म ।
(iv) नृसिंह स्तम्भात् प्रकटितः ।
(v) हिरण्यकशिपुः प्रह्लादं कुलकलंक कथयति ।
(vi) राक्षसाः प्रह्लादं उत्तुङ्गशिखरात् पातितवन्तः ।
(vii) होलिका प्रह्लादं अग्निकुण्डस्य समीपे आनीतवती ।
उत्तराणि:
(i) प्रह्लादः कः आसीत्?
(ii) हिरण्यकशिपुः कस्य अधिपतिः आसीत्?
(iii) हिरण्यकशिपुः स्वात्मानं किम् मन्यते स्म ?
(iv) नृसिंह: कुत: प्रकटित: ?
(v) हिरण्यकशिपुः प्रह्लादं किं कथयति ?
(vi) राक्षसाः प्रह्लादं कुतः पातितवन्तः ?
(vii) होलिका प्रह्लादं कुत्र आनीतवती ?

निबन्धात्मकप्रश्नाः-

प्रश्न 1.
‘ईशावास्यम् इदं सर्वम्’ इति पाठस्य / कथायाः सारं हिन्दीभाषायां लिखत ।
उत्तरम्:
[नोट- प्रस्तुत पाठ / कथा का सार पाठ – परिचय /
सार में दिया जा चुका है । वहाँ से देखकर लिखिए । ]